4 april

Woensdag 4 april, 15.00 uur, opent beschermvrouwe van de stichting Karina Wolkers de expositie van de Keltische boomkalender. De oude Kelten hadden een systeem waarbij het karakter van een persoon overeenstemt met de eigenschappen van een levensboom. De 21 bomen corresponderen met 21 mensentypen en vormen samen de Keltische boomhoroscoop. De bomen staan op vak 45 en blijven tot medio oktober daar staan. Daarna krijgen ze een andere bestemming.
Tegelijk met deze gebeurtenis zal ook het jubileumboek ‘Bomentroost’ gepresenteert worden. Dit boek is tot stand gekomen met medewerking van velen die in de afgelopen tien jaar op diverse wijze met het bomenpark zijn verbonden. Vele verhalen van hen die een boom geplant hebben of een boombordje geplaatst hebben ter herinnering aan een dierbare. Wat is het toch dat de bomen van De Nieuwe Ooster zo belangrijk zijn in de rouwverwerking? U leest daarover in dit prachtig vormgegeven boek dat vanaf deze datum voor € 10,- te koop is. Meteen na de presentatie te koop in café Roosenburgh.
Als u hierbij aanwezig wilt zijn, graag verzamelen 14.45 uur bij Cafe Roosenburgh op het voorplein van De Nieuwe Ooster. Parkeren kan op de grote parkeerplaats aan de Rozenburglaan 5. Dan nog een minuut of zes lopen door het park naar het voorplein.

Baobap

Baobab of Apenbroodboom

De boom is voor ons het meest vertrouwde symbool der levende natuur. Een kale omgeving doet ons al snel vragen om begroeiing, naar bomen.
Een wandeling in een bos geeft ons de kans te ontsnappen aan dat wat ons stoort in onze omgeving. Aan de drukte of vijandige omgeving. Zo’n wandeling in het bos, waar het steeds stiller wordt naarmate je steeds meer afstand van de drukte of de geluiden neemt door het bos in te wandelen. Baobab
Een eerste aanblik van de grootte, statige sequoia maakt ons nietig klein. Wij, mijn echtgenote en ik maakten jaren terug een wandeling door het sequoia woud in het noorden van Californië. We reden met een camper door een door mensen gemaakte poort in de stam van zo’n woudreus. Wat een geweldige ervaring, ook om daar geweest te kunnen zijn.
We kunnen genieten van, en onbewust in stemming raken door, de met het seizoen veranderende kleuren, en de voorjaarskleuren die ons vervullen met beloften.
Mij fascineert de Baobab (Apenbroodboom) wat kwam door een stuk uit het versteende woud van Madagaskar. Het is ongeveer 230 miljoen jaar oud (Perm) en staat bij andere stukken versteend hout op mijn boekenplanken. Versteend hout mochten wij bewonderen in het Petrified Forest, een groot gebied in Californië dat er vol mee ligt. Van kleine stukken tot reuze stammen.
Het is een soort fossiel waarin de organische materialen als cellulose en lignine zijn vervangen door mineralen, met behoud van de structuur van het hout.
De Baobab heeft geen groeiringen zoals andere bomen en een andere bijzonderheid is dat hij in zijn stam water kan opnemen en bewaren zodat hij in hitte en droge tijden kan overleven.
Van zijn vezels worden o.a. matten geweven en andere huishoudelijke producten.
Baobabs behoren tot de oudste levensvormen op aarde en kunnen een omtrek tot wel 34 meter bereiken met een hoogte tot wel 25 meter. Het is een geslacht wat 8 soorten kent. De boom heeft de olifant als vijand omdat die de zachte bast eet. Zijn bijnaam Apenbroodboom dankt hij aan het feit dat apen zijn vruchten eten.

Gerard Groters

Amstelveen

Een echte boom

Een echte boom

Als je net zo veel van bomen houdt als ik, is het een bijna onmogelijke opgave om uit honderden mooie bomen slechts één soort te kiezen. Maar als je tuin niet groot is, zit er niets anders op. Je gaat op zoek naar die éne, de uitverkorene. Want in onze nieuwe tuin in Diemen komt een boom, dat staat vast, maar welke?
Het kost ons geen enkele moeite een longlist op te stellen: in een oogwenk noemen we tientallen lievelingen op. Maar een sequoia of valse christusdoorn in een nieuwbouwtuintje, past dat wel? We pakken Google erbij en zoeken op ‘bomen voor de kleine tuin’. Sommige sites blijken er in gespecialiseerd, met uitgebreid advies. We zijn duidelijk niet de enige met deze grote wens.
Al snel leren we dat er vele kleinblijvende bolbomen bestaan, varianten van gewone bomen. Maar zo’n bolvorm is de karakteristiek van het oorspronkelijke silhouet volledig kwijt, dat willen wij niet. Het moet een echte boom zijn, zoals een kind dat tekent: één rechtopgaande stam met een paar grote zijtakken die een volle kroon vormen. Maar dan in maatje small.
Een meidoorn, adviseert men. Een kornoelje. Of krent. Goed voor vogels ook, die besjes. En mooie bloemen. Maar… meerstammig. En ook al kun je ze opsnoeien, toch vind ik het alle drie planten die de wereld van de struiken niet geheel ontgroeid zijn. Ik wil een enkelstammige boom, waar ik onderdoor kan lopen, waar ik ooit, als hij ouder is, in de schaduw kan zitten.
Een fruitboom, is dat iets voor ons? Vele blijven wat kleiner, met een brede kroon. En je kunt ze goed snoeien. We struinen rond en komen uit bij ‘Red Sentinel’, een sierappel. In herfst en winter is hij gehuld in een mantel van knalrode miniatuur appeltjes. Prachtig! Een week lang spelen we steeds met het appeltakje dat op tafel ligt. ‘Dat rood’, zeg ik, ‘het is dat rood waar ik voor val’. Mijn man knikt. Hoog op onze longlist prijkte al bomen met rood herfstblad, zoals esdoorn en amberboom, maar die leken ons veel te groot.
Het weekend erop lopen we door een Japanse-esdoorntuin in Boskoop. Het is op en top herfst en de zon schijnt vrolijk. Mooier kan het niet. Naast oranje, scharlaken- en karmijnrode esdoorns bewonderen we een vermiljoenrode lijsterbes en een wijnrode amberboom, die fel afsteekt tegen de knalblauwe lucht. Een van de verkopers vertelt dat die laatste niet zo groot wordt als een ‘gewone’ amber. Enthousiast zetten we hem op onze shortlist, nu vier bomen lang: Japanse esdoorn, lijsterbes, amber en de ‘Red Sentinel’. Thuis zoek ik op de site van Arboretum De Nieuwe Ooster in welke vakken ze daar staan, zodat we die vier de volgende dag nogmaals kunnen bekijken.
Nog geen drie weken later sta ik zenuwachtig in de tuin. Ik heb een plek van zo’n twee bij twee meter vrijgemaakt, de uitgebloeide bloemen liggen op de composthoop. Om twee uur gaan wij hem halen, bijna 5 meter lang en 150 kilo zwaar. Gaat het lukken de kolos te planten? De vele, vaak tegenstrijdige, adviezen op internet hebben me in de war gemaakt, maar gelukkig vertelt Johan Mullenders van Arboretum De Nieuwe Ooster ons rustig hoe het moet. Hij heeft de boom voor ons besteld.
Met een shovel legt Johan hem op de aanhangwagen van de tuinman die ons helpt. De stam steekt wel twee meter uit en oogt kwetsbaar zo op zijn kant. Gaat dat goed? vraag ik me af als ik op mijn fiets stap. Thuis graven wij gezamenlijk een groot gat. De tuinman neemt geroutineerd de regie, ik hoef me duidelijk geen zorgen te maken. We mengen voeding door de aarde: compost én de as van onze oude kat, zijn laatste bestemming. Dan trekken we de boom in het gat, zetten hem recht en gooien de grond terug. Daar staat hij dan, fier in de tuin: onze Liquidambar styraciflua ‘Moraine’.

Marisa Stoffers
marisa.stoffers@gmail.com, november 2016

IJsnaaldjes

Loop even met mij mee
ijssneeuw-2Jl. 18 januari werden we verrast door een wonderlijk en prachtig natuurverschijnsel. Er was door bevriezing van waterdamp een schitterende witte aanslag in de vorm van ijsnaaldjes te zien op de takken van de bomen toen ik onze laan inkeek.   Deze vorm van rijp is een toch redelijk zeldzaam natuurverschijnsel.
Er bleek mist te zijn en de waterdamp had zich op de takken vastgezet in de vorm van ijskristallen en vertoonde zich in de vorm van naalden. Iets waar je je over kunt verwonderen.
Mijn echtgenote en ondergetekende togen naar Amsterdam, naar ‘ons’ arboretum “De Nieuwe Ooster”.ijssneeuw-3ijssneeuw
Loop even mee, ik laat hier een paar foto’s zien om een beeld te geven van dit natuurverschijnsel en hoe mooi dit bomenpark er ook dan uit kan zien.
Ja, ook in de winter en zeker op zo’n dag als jl. 18 januari, is er volop van de natuur ofwel in arboretum “De Nieuwe Ooster” te genieten.
De grote verscheidenheid aan bomen daar moest dan ook prachtige beelden tonen. En, dat deden zij.
De bomen, maar ook de struiken, stonden te pronken met deze vorm van rijp op hun takken.
Er waren nog een paar wandelaars, maar er waren er veel te weinig. Het trekt niet als het koud is, maar je mist dit soort bezienswaardigheden als je thuis blijft zitten.
Ook kaal zijn de bomen een bezienswaardigheid en een wandeling door het park is zeer de moeite waard.
Wij, mijn echtgenote en ondergetekende, maakten vele foto’s, maar je moet zoiets feitelijk terplekke bewonderen.

Het fotobeeld en de contrasten zeggen genoeg, ik hoef er verder niets over te schijven.

 

 

Gerard Groters
Amstelveen

Wandeling met de duivel

Communicerende bomen

U zal dit schouderophalend gaan lezen, wellicht nieuwsgierig gemaakt door slechts twee woorden.
Aan het voor bomen stille jaargetijde komt langzaamaan een einde. Interessante processen zullen van wortel tot kroon weer worden opgestart en de bomen zullen meer aandacht gaan trekken. Hoewel ze in ieder jaargetijde een speciaal uiterlijk hebben, velen van ons bewonderen ze vooral in het voorjaar.
Na de winterperiode, waarin we de bomen hebben kunnen aanschouwen in hun naakte gedaante, komt stilletjes aan het ontluiken of opengaan van hun knoppen.
Een eenvoudige laan met bomen verandert in een opzienbarend schouwspel van jong blad en vaak ook bloesem.
In ‘ons’ arboretum, met de vele bijzondere bomen, is het dan genieten geblazen van de talloze groene kleuren van het jonge blad. Wij, mijn vrouw en ik, kunnen ernaar uitkijken en komen regelmatig kijken naar de stand van zaken in ‘ons’ bomenpark. Ga maar eens op pad om de tulpenbomen te ontdekken en hun bijzondere bloem die daar ‘straks’ aan prijkt.Fagus sylvatica 'Atropunicea' vak 1 (4)
Ik las net, 30 maart, in “het verborgen leven van bomen”. Het boek is deze dag net verschenen.
Ik wil geen boekbespreking houden, maar iets over het verborgen leven van bomen schrijven.
Als je wat van het leven van de boom kent, de processen die noodzakelijk zijn om te kunnen leven en te kunnen groeien, dan vult het verborgen leven je interesse naar bomen nog meer aan.
Als ik lees, dat kromme, knoestige bomen als inferieur werden beschouwd totdat er werd geleerd om op de stammen en hun kwaliteit te letten, bijzondere groeivormen en een zacht vachtje van mos op de bast(schors), ben ik verder in dit verborgen leven gedoken.
Bomen zijn sociale wezens, die hun voeding delen met soortgenoten en samen voor een ecosysteem zorgen dat extreme warmte en kou matigt, veel water opslaan en heel vochtige lucht veroorzaken, las ik. In zo’n beschutte omgeving kunnen ze heel oud worden. Wie zou dat niet willen.
No nog een stukje over de taal van bomen en dan rond ik mijn column bijdrage af.
Giraffes vreten van schermacacia’s, iets wat de boom niet bevalt. Om deze grote planteneters kwijt te raken, slaan de acacia’s binnen een paar minuten gifstoffen op in hun bladeren. De giraffes weten dat en trekken weg naar de volgende boom. Maar niet de dichtstbijzijnde! Nee, ze laten verschillende exemplaren links liggen en pas na een paar honderd meter zetten ze hun maaltijd voort. De reden?
Aangevreten acacia’s wasemen een waarschuwingsgas uit waarmee soortgenoten duidelijk wordt gemaakt dat er onheil is en de anderen slaan ook gifstoffen op om zich voor te bereiden.
De geurboodschap werkt als communicatie tussen de bomen onderling.
Zo zijn vriendschappen van bomen beschreven, hun taal, sociale dienst, liefde, etc.
Kom naar het arboretum De Nieuwe Ooster en bewonder de bomen om wat ze zijn en wat ze kunnen. U zult daar zeker geen spijt van hebben en er vaker heen willen.

Gerard Groters

Ik ben geen deskundige op dit terrein maar slechts geïnteresseerd.

 

 

Diana

Diana

In het mooiste bomenpark van Amsterdam, staan vele bomen: grote en kleine, oude reuzen en piepjonge, veel voorkomende en zeer zeldzame, en dat is ook hoe het hoort in een arboretum. Na meer dan 23 jaar werkzaam op De Nieuwe Ooster weet ik van vele bomen de achtergronden. Wanneer ze geplant zijn, van welke kweker ze afkomstig zijn, hoeveel ze gekost hebben of van wie we ze gekregen hebben. Mensen kunnen namelijk ook bomen planten ter herinnering aan iemand die er niet meer is. Als zo`n herinneringsboom geplant wordt mag ik daar vaak bij zijn en niet zelden gaat dat gepaard met een traan. Ik durf toe te geven dat daar soms een traan van mij bij zit.

Een enkele keer ontdek ik een boom waarvan ik niet weet hoe die daar komt. Zo ontdekte ik jaren geleden achter een graf een Larix met een vreemde groeivorm, de takken waren enigszins gedraaid ten opzichte van de natuurlijke soort. Het bleek te gaan om de Larix kaempferi ‘Diana’. Deze gecultiveerde soort stond niet op onze collectielijst, dus ik belde met de rechthebbende van dat graf met de vraag of ik op die Larix, die zij zelf geplant had, een boombordje mocht bevestigen met de naam en verdere gegevens van de boom. Als dank daarvoor kwam op datzelfde bordje een regel te staan waarmee haar man herdacht wordt die in het voorliggende graf begraven ligt. En zo geschiedde. Een paar weken later komt een boze dame verhaal halen wie dat bordje op die boom gehangen heeft. Ze was de dochter van de overleden heer die graag wilde weten ‘who the **ck Diana wel niet is! Ik moest haar overtuigen middels de Internationale plantenlijst dat Larix kaempferi ‘Diana’ een geregistreerde boomnaam is die een kweker zo bepaald heeft. De dochter vertrok opgelucht met de geruststellende gedachte dat haar vader niet was vreemdgegaan met ene Diana.

Ik heb altijd al een keer dit verhaal willen opschrijven. Met rondleidingen door het gedenkpark is het steevast een lachwekkende anekdote. Maar momenteel heeft de naam Diana een heel andere betekenis voor me en dat is alles behalve lachwekkend……… Diana, onze lieve, kleine, dappere collega is niet meer. Afgelopen week is ze overleden aan de gevolgen van een zware hersenbloeding. Na weken zweven tussen hoop en vrees heeft ze ons op 51 jarige leeftijd in verdriet achtergelaten. Zomaar wordt iemand veel te vroeg uit het leven weggerukt. Het is oneerlijk. Over de vraag waarom probeer ik me maar niet bezig te houden want daar komen we met z`n allen toch niet uit. De wereld blijft haar rondjes draaien en alles gaat verder. Wij gaan ook verder maar nu zonder lady Di, zoals ik haar altijd noemde.

In het mooiste bomenpark van Amsterdam, staan vele bomen. Maar er ontbreekt er één: een boom voor Diana. Een boom voor Diana zodat zij te midden van ons voortleeft en dat we blijvend herinnerd worden aan ‘Who the **ck’ Diana was.

Lieve Lady Di, waar je ook bent, heb t goed.Diana

 

 

 

 

 

 

Johan Mullenders

 

 

Doornen of stekels?

Doornen of stekels?

Een uitnodiging in een regionaal krantje was de aanleiding voor een fietstocht naar Maarssen. Het was een frisse, maar mooie lentedag. Onderweg naar de boomkwekerij zien we op verschillende locaties ooievaars en in de Bethunepolder kuifeendjes.

Na wat rondgelopen te hebben tussen de verschillende bomen, heesters en vaste planten kwam ik een boom met stekels teChristusdoorngen. Hij kwam me bekend voor. Ik had zo’n boom al vaker gezien, dat wist ik zeker.

Een jongen van de kwekerij zag me geïnteresseerd naar de stekelige boom kijken en vroeg of ik een boom zocht, waar de kinderen niet in zouden klimmen. Op het label dat aan de boom bevestigd was, had ik de soortnaam al gelezen: Gleditsia. De jongen noemde ook deze naam. Waarschijnlijk wist hij de Nederlandse naam van deze stekelige boom niet, anders had hij die er wel aan toegevoegd. Thuis gekomen ben ik natuurlijk op internet gaan zoeken en wat bleek, de boom met stekels is de valse christusdoorn.

Ik had al eens een stokoud exemplaar in het Von Gimborn Arboretum in Doorn gezien en een wat jongere in een straat in Harmelen. Die eerste locatie is niet zo verwonderlijk. Een arboretum is immers een verzameling van verschillende soorten bomen. Dat ik een valse christusdoorn als straatboom in Harmelen aantrof, was destijds een verrassing voor me. Een jubelmomentje tijdens een wandeling.

Het gesprek met de jongen van het tuincentrum ging verder. Blijkbaar had ik iets verkeerds gezegd over de boom, want de tuinjongen ging me het verschil uitleggen tussen doornen en stekels. Een stekel kan uitgroeien tot een takje. Een doorn kun je makkelijk van de tak verwijderen.

Natuurlijk heb ik dit thuis ook opgezocht. En wat blijkt? Een doorn bevat vaten en kan uitgroeien tot een takje. Een stekel, zoals bij braam, is een kegelvormig uitgroeisel van de opperhuid en is niet verbonden met het inwendige van de stengel of tak. Van de stekels bij rozen zou het onduidelijk zijn uit welk weefsel ze gevormd worden, en dus of het stekels of doornen zijn, maar meestel heeft men het over rozen met stekels, las ik. Nou, volgens mij noemen we de stekels van rozen net zo makkelijk doornen, denk maar aan Doornroosje.

Bij vertrek kreeg ik als dank voor mijn bezoek aan de open dag een potje met toch wel bijzondere sneeuwklokjes mee. Nee, geen dubbele, maar wel groot of breedbladig! Binnenkort krijgen ze een mooi plekje in mijn voortuin.

© Caroline de Vlieger
Breukelen, 18-3-2015

Splitten of lumpen?

Splitten of lumpen?

Bent u een splitter of een lumper?
Nou kan ik mij heel goed voorstellen dat er bij u een wenkbrauw omhoog gaat. Ben ik een splitter of lumper? Deze termen kom je niet dagelijks tegen, dus ik help u op weg. Wikipedia zegt hierover het volgende:
Lumpen en splitten (op een hoop te gooien en splitsen) zijn tegengestelde tendensen binnen een discipline om op basis van kleine verschillen wel of niet te categoriseren. Daarbij heeft een splitter een grotere voorkeur voor een nieuwe classificatie met een precieze definitie, terwijl een lumper deze eerder bij elkaar veegt. Een lumper let meer op overeenkomsten, terwijl een splitter de nadruk legt op verschillen.

In de botanische wereld lopen heel veel splitters en lumpers rond. Een echte splitter wil heel graag elk minimaal verschil dat hij (of zij) aantreft bij een zelfde soort plant, struik of boom aangrijpen om hieraan een nieuwe naam te geven. Joepie! Weer een nieuwe soort ontdekt die op de kwekers- of collectielijst kan. Veel kwekers of hobbyisten kruisen soorten om tot iets nieuws te komen. En als blijkt dat de nieuwe eigenschap stand houdt, mag deze op de markt. Het voegt iets toe!
Nu ben ik zelf iemand die dolgraag nieuwe soorten aanplant in ons arboretum. Vooral noviteiten hebben mijn voorkeur en ja, ook ik zie graag onze collectielijst groeien. Maar toch gaat het hier en daar een beetje scheef vind ik. Soms zijn die verschillen in soorten zo klein dat je bijvoorbeeld een vergrootglas nodig hebt om deze te kunnen zien. Ik denk dan bv. aan het wel of niet aanwezig zijn van kleine haartjes aan de onderzijde van het blad, verstopt in de okselnerven. Of dat de kleuren van de naalden iets blauwachtigs groen hebben in plaats van iets groenachtigs blauw. Laten we een voorbeeld nemen en man en paard …eeeeh boom noemen: Zo is daar de zakdoekjesboom, de Davidia involucrata. Er is een variëteit op de markt met de naam vilmoriniana. Het verschil is dat de onderzijde van de bladeren bij deze variëteit niet behaard is. Onder dendrologen ontstaan vele discussies hierover. Als je alleen het blad van de zakdoekjesboom onderzoekt begint de twijfel: is dit blad nou kaal te noemen of zie ik door mijn loep toch haartjes?
Met de excursies van de Nederlandse Dendrologische Vereniging loop ik wel eens mee en ik geniet volop als daar weer zo`n groep echte kenners staat te discussiëren of het nou die of die soort is. En geloof me, zo`n discussie gaat er niet zachtzinnig aan toe. Bij ons in het arboretum heb ik een paar keer experts in huis gehaald die alles weten over bepaalde soorten zoals iepen, appels, lindes of prunussen. Hiervan zijn zoveel soorten en variëteiten op de markt, dat het erg lastig kan zijn om ze goed op naam te brengen. Altijd weer leerzaam en leuk zo`n rondgang, maar na afloop blijven we toch met vragen zitten.

Ik trek een vergelijking met mensen. Een echte Chinees herken ik. Een Japanner en een Hindoestaan kan ik er meestal ook nog wel uitpikken. Maar ziet u op uiterlijke kenmerken het verschil tussen een echte Volendammer en iemand uit Pieterburen? Die verschillen zijn er wel, maar dat verreist onderzoek of op z`n minst een gesprekje met hen.
Misschien leest u het tussen de regels door: ik ben een lumper. Al die minimale verschillen gaan mij te ver. Voor mij is er maar één zakdoekjesboom. Hoewel….. ik heb vorige week de Davidia involucrata ‘Lady Dahlia’ gekocht. Deze zakdoekjesboom heeft een gele rand rondom de groene bladeren. Jippie, ik kan niet wachten tot het voorjaar komt. Lang leve de splitters!

Johan Mullenders